Заяагаа залахуй

Заяагаа тань! Заяандаа эзэн суу!

Сургааль, захиас, зарлиг. Аль ч талаас энэ үгийг өөрийн ч, өөр олон андуудын өвгөд дээдүүдээс сонордож, олон сараар эргэцүүлэн явсаар, эргээд л өвгөдөөсөө "Яаж заяандаа эзэн суудаг юм? Заяагаа таниагүйдээ яачихаад байгаа юм?" гэсэн тодлох ч гэх үү, заргын ч гэмээр шинжтэй асуултаа асуулаа.

Бүл ба Толгой

Эрт цаг үеийн Монголчууд олон аян дайнаар эзэмшил нутаг дэвсгэр, ард олныг араасаа дагуулж байсан. Нэгэн харьяа засаглалд орсон ард иргэд дунд харьяалалд шинээр орсон ард түмэн, уугуул Монголчуудын тооны харьцаа 10:1 ч юм уу 9:1 байдаг байснаас аравтын засаг захиргааны системийг хэрэгжүүлж байсан байж таарах. Тэгэхээр цэвэр цусны нүүдэлчин Монголчуудын албан тушаал нь хамгийн багадаа гэхэд л 10тын захирагч байсан гэж дүгнэвэл эрт цагийн өвгөдүүд маань бүгд л дор хаяж 10 хүнийг "даргалсан" удирдагчид, ноёд байжээ.

Өвгөдийн сургаал - ХҮМҮҮН ААШ, ЖАРГАЛ, ЗОВЛОН, УХААН, ЗОРИЛГО

Хүмүүн аашны салхийг сөрөн
Хүсэл зоригийн галыг бадраан
Хүрэх алсын чигийг алдалгүй
Хүлээс уяагүй дүүлэн нисээрэй

Өвгөдийнхөө энэ товчхон сургаалыг анхлан сонордсоноо хойш 2 жил гаруйн дараа эргэн нэг тунгаан бодов. Тайлахыг хичээв.

Аз жаргал?

Гэр хорооллын чиглэлийн автобусны арын тухлаг, өргөн суудлыг олж суугаад хотын төвөөс алслахын хэрээр зэрэгцэж суусан хүмүүс буух буух газраа бууж цөөрсөөр эцсийн буудал дөхөж явахад Улаанбаатар хотын тохижилт үйлчилгэний газарын хэсэг ажилчид олноороо автобусанд орж ирэхэд хүмүүс зэрэгцэж суухгүй гэсэндээ гялс гялс суудлаасаа босцгоож суудал тавин, зогсохоос залхуурсан юм уу буух буудал дөхөж байсан ч яагаад ч юм би цэрвэж босон хаалга зүглэсэнгүй зэрэгцэн сууж үлдэв.

Ямба? Жаяг? Хүндлэл? Хайр? - Ухаарал

Анх хэрхэн уг удмаа залж босч байсан түүхээ эргээд нэг дурсан санагалзлаа.

Их эзэн дээдэс, тэнгэр удган нарыхаа хайр хишиг ивээл, өвгөдийнхөө хайраар түшүүлж элдэв зовлонгийн ангалд уналгүй тэнцсээр өвгөдөө залсан дэндүү гэмээр азтай нэгэн улаач билээ би.

Уг удмаа залах улаач болох учиртайгаа мэдэж замчилж өгөх багшийгаа хайж олон удган зайран нартай учран золгож удмын өвгөдийнхөө талаар ахиухан үг сонсчихыг хичээж явдаг үе байв. Золгосон удган зайран, тэдэнд заларсан онгод шүтээнүүд бүгд л өвгөдийг маань хүндэлж, тэнхээ тамиртайг нь гайхах нь гайхаж, ийм өндрүүдийг залаад биеэ тоож онгиргон замд хөтлөгдөх вий хэмээн сэрэмжлүүлж анхааруулдаг байлаа.

Замбын тухаар заяагаа худалдах!

Өвгөд буурлууд минь балчирхан улаач надад, өөр бусад улаач нарт ч хандан сэрэмжлүүлж нэг биш удаа айлдаж сануулж, сэрүүлж хэлдэг үг.

Улаач болсон заяа тавилан гэдэг үүрэх ачаа, хариуцлага ихтэй алхам тутам гишгих газар, хэлэх үг, хийх үйл бүхнээ цэгнэж явах учиртай хэмээн өвгөд буурлууд, удган зайрангууд бүгд хэлдэг.

Хүмүүн болж төрөх заяа гэдэг үзэгдэх үгүй далд ертөнцөд орших тоо томшгүй олон амь, сүнснүүд дундаас ялгаран, БИ ИЙМ ИЙМ ҮЙЛИЙГ ХҮМҮҮН БОЛЖ ТӨРӨӨД ХИЙЖ ДҮҮРГЭНЭ. АЛИВ МУУГ ҮЙЛДЭХГҮЙ ХИЙХ ҮЙЛ БҮХНЭЭ ГҮЙЦЭЭЖ АМЬ БИЕ ХОЁР ТАСРАХ ЦАГТ ЭРГЭЖ ДАЛД ЕРТӨНЦДӨӨ ИРЖ ХЭР ДҮҮРГЭСЭН, ХЭРХЭН АМЬДАРСАН АЛДАА ОНООГОО ДЭНСЛҮҮЛЭН ҮҮРЭХ ЯЛАА ҮҮРЧ, ХҮРТЭХ ШАГНАЛАА ХҮРТЭНЭ гэсэн тангарагтайгаар л хүн болж төрөх ТОМИЛОЛТ өвөртөлж төрдөг болов уу.

2012/12/21 ба Түмэн Онгодын Чуулган /Бодол/

Манай тооллын хоёр мянга арван хоёрдугаар оны арван хоёрдугаар сарын хорин нэгэн. Дэлхий дахинаа зөн билэгтэн, мэргэч төлөгч, судлаач нарын дунд дуулиан шуугиантайгаар энэ дэлхийн тэрбум тэрбум үрс сэтгэл догдлон, эмээх нь эмээж, эргэлзэх нь эргэлзэж, сүсэглэх нь сүсэглэж, шүтлэггүйчүүд нь баясан угтах энгийн мэт хэрнээ онцгой нэгэн өдрийг нийт олноороо угтан авч, үджээ.

Эртний Маяачуудын болон өөр олон одон орны судар шастирт хүмүүн төрөлхтөн загасны эринээс бумбын эринд шилжих мөч эл өдөр тохиох юм гэдгийг дэлхий даяар хүлээн зөвшөөрч байсан хэдий ч тэр өдрийг дэлхий сүйрэх, галах юүлэх, байгалийн гамшиг тохиох юм гэх зэрэг олон цуурхал, ам дамжсан яриа газар авсан байлаа.

Өвгөдийн хайр

Нэгэн орой үеийн залуустай шахалдан, бөглөрөл дунд үе үе огцом зогсох автобусанд уначихгүйг хичээн бариулаас зууран дэнжигнэсээр харихаар явж байлаа. Явдал дунд нэгэн зогсоолоос 2-4 насны хоёр ач зээгээ дагуулсан, нэгийг нь нуруундаа үүрч нэгийг нь гартаа хөтөлсөн өвөө орж ирлээ. Насаар тавь, жар эргэм насны болов уу гэмээр, толиотой буурал байв. Өндөр настай, бага балчир хүүхэд үүрснийг нь хараад суудал дээр суусан нэгэн залуу бүсгүй суудал тавьж өгөв. Хөтөлж явсан жаахан хүүгээ суулгачихлаа. Жаахан хүүхэд үүрсэн байгааг хараад өөр нэгэн залуу бас суудал тавьж өгөв. Үүрч явсан 2-3 настай жаахан хүүхдээ суулгаад өөрөө зогсч хоцров. Хоёр ч хүн суудал тавьж өгөхөд өөрөө суугаагүй болохоор бусад хүмүүс суудал тавьж өгөхийг яарсангүй. Тэр өвөө ч өөрөө суухыг хүсэмжилсэнгүй бололтой.